…Mẹ
ít văn hoá, nhưng mẹ nhớ khi nhỏ được thầy giáo dạy là, Golgi có nói
một câu: Nghèo đói là trường đại học tốt nhất. Nếu con có thể tốt
nghiệp trường đại học này, thì những trường đại học như Thiên Tân, Bắc
Kinh con chắc chắn đều đỗ…”.

Ngày 5/9/1997, là ngày tôi rời gia đình
đi nhập học ở Đại học Bắc Kinh, khoa Toán. Ngọn khói bếp dài cất lên từ
trên nóc ngôi nhà nông dân cũ nát gia đình tôi. Người mẹ chân thập
thễnh của tôi đang nấu mì sợi cho tôi, những bột mì này có được nhờ mẹ
đổi năm quả trứng gà cho hàng xóm,
chân mẹ bị thương vì mấy hôm
trước, để thêm tí tiền cho tôi nhập học, mẹ đẩy một xe chất đầy rau từ
thôn ra thị trấn, trên đường bị trật chân.

Bưng bát mì, tôi đã
khóc. Tôi buông đũa quỳ xuống đất, xoa nắn chỗ chân sưng phồng lên to
hơn cả cái bánh bao của mẹ, nước mắt rơi xuống đất… Nhà tôi ở Thiên
Tân, làng Đại Hữu Đới, huyện Vũ Thanh, tôi có một người mẹ tốt nhất thế
gian tên là Lý Diệm Hà. Nhà tôi vô cùng nghèo khó.

Khi tôi ra
đời, bà nội ngã bệnh ngay trên giường sưởi, tôi bốn tuổi, ông nội lại
mắc bệnh hẹp khí quản và bán thân bất toại, những món nợ trong nhà lớn
dần theo năm. Khi bảy tuổi, tôi được đi học, học phí là mẹ vay người
khác. Tôi thường đi nhặt những mẩu bút chì bạn bè vứt đi, dùng dây buộc
nó lên một cái que rồi viết tiếp, hoặc dùng một cái dây chun xoá sạch
những cuốn vở bài tập đã viết, rồi viết lại lên đó, mẹ thương tôi đến
mức, cũng có lúc đi vay vài hào của hàng xóm để mua vở và bút chì cho
tôi. Nhưng cũng có những khi mẹ vui vẻ, là khi bất kể bài kiểm tra nhỏ
hay kỳ thi lớn, tôi luôn đứng đầu, toán thường được 100/100 điểm. Dưới
sự khích lệ của mẹ, tôi càng học càng thấy ham thích. Tôi thực sự không
hiểu trên đời còn có gì vui sướng hơn được học hành. Chưa đi học lớp
một tôi đã thông thạo cộng trừ nhân chia và phân số, số phần trăm; khi
học Tiểu học tôi đã tự học để nắm vững Toán Lý Hoá của bậc Trung học
Phổ thông; Khi lên trung học, thành phố Thiên Tân tổ chức kỳ thi vật lý
của bậc Trung học, tôi là đứa học trò nông thôn duy nhất của cả năm
huyện ngoại thành Thiên Tân được giải, một trong ba người đỗ đầu. Tháng
6 năm đó, tôi được đặc cách vào thẳng trường Trung học số 1 danh tiếng
của Thiên Tân, tôi vui sướng chạy như bay về nhà.

Nào ngờ, khi
tôi báo tin vui cho cả nhà, mặt bố mẹ chất chứa toàn những đau khổ; bà
nội vừa mất nửa năm, ông nội đang gần kề cái chết, nhà tôi đã mắc nợ
tới hơn mười nghìn Nhân dân tệ rồi. Tôi lặng lẽ quay về bàn học, nước
mắt như mưa suốt một ngày. Đến tối, tôi nghe thấy ở ngoài nhà có tiếng
ồn ào. Thì ra mẹ tôi đang định dắt con lừa con của nhà đi bán, cho tôi
đi học, nhưng ba tôi không chịu. Tiếng ồn ào làm ông nội nghe thấy, ông
đang bệnh nặng, trong lúc buồn bã ông đã lìa đời. Sau lễ an táng ông
nội, nhà tôi lại mắc thêm vài nghìn tệ tiền nợ nữa.

Tôi không
còn dám nhắc đến việc đi học nữa, tôi cất “Giấy báo nhập học” thật kỹ
vào vỏ gối, hàng ngày tôi ra đồng làm việc cùng mẹ. Sau hai hôm, tôi và
ba tôi cùng lúc phát hiện ra: con lừa con biến mất rồi. Ba tôi sắt mặt
lại, hỏi mẹ tôi: “Bà bán con lừa con rồi à? Bà bị thần kinh à? Sau này
lấy gì kéo, lương thực hoa màu bà đẩy xe tay nhé, bà tự cõng nhé? Bà
bán lừa một hai trăm bạc liệu cho nó học được một học kỳ hay là hai học
kỳ?” Hôm đó mẹ tôi khóc, mẹ tôi dùng một giọng rất dữ dội rất hung dữ
để gào lại ba tôi: “Con cái mình đòi đi học thì có gì sai? Nó thi lên
được trường số 1 của thành phố nó là đứa duy nhất của cả huyện này đấy,
tôi không thể để cho tiền đồ của nó bị lỡ dở được. Tôi sẽ dùng tay đẩy,
dùng lưng vác, để cho nó đi học…”

Cầm sáu trăm tệ mẹ vừa bán
lừa, tôi thật sự chỉ muốn quỳ xuống dập đầu trước mẹ. Tôi đã thích được
học quá rồi, mà còn học tiếp, thì mẹ sẽ khổ sở bao nhiêu, vất vả bươn
chải thêm bao nhiêu? Mùa thu năm đó tôi quay về nhà lấy áo lạnh, thấy
mặt ba tôi vàng như sáp, gầy da bọc xương đang nằm trên giường sưởi. Mẹ
bình thản bảo: “Có gì đâu, bị cảm, sắp khỏi rồi”. Ai ngờ, hôm sau tôi
xem vỏ lọ thuốc của ba, thì thấy đó là thuốc ngăn ngừa tế bào ung thư
phát triển. Tôi kéo mẹ ra ngoài nhà, khóc hỏi mẹ mọi chuyện là thế nào,
mẹ bảo, từ sau khi tôi đi học, ba bắt đầu đi ngoài ra máu, ngày càng
nặng lên. Mẹ vay sáu nghìn tệ đưa ba lên Thiên Tân, Bắc Kinh đi khắp
nơi, cuối cùng xác định là u nhu ruột bowel polyps, bác sĩ yêu cầu ba
phải mổ gấp. Mẹ chuẩn bị đi vay tiền tiếp, nhưng ba kiên quyết không
cho. Ông nói, bạn bè họ hàng đã vay khắp lượt rồi, chỉ vay mà không trả
thì còn ai muốn cho mình vay nữa! Hàng xóm kể với tôi: Mẹ dùng một
phương pháp nguyên thuỷ và bi tráng nhất để gặt lúa mạch. Mẹ không đủ
sức gánh lúa mạch ra sân kho để tuốt hạt, mẹ cũng không có tiền thuê
người giúp, mẹ bèn gặt dần, lúa mạch chín chỗ nào gặt chỗ đó, sau đó
dùng xe cải tiến chở về nhà, tối đến mẹ trải một tấm vải nhựa ra sân,
dùng hai tay nắm từng nắm lúa mạch đập lên một hòn đá to…Lúa mạch trồng
trên ba mẫu đất của nhà, một mình mẹ làm, mệt đến mức không đứng dậy
nổi nữa thì mẹ ngồi xổm xuống cắt, đầu gối quỳ còn chảy máu, đi đường
cứ cà nhắc…Không đợi hàng xóm kể hết, tôi chạy như bay về nhà, khóc to
gọi mẹ:

“Mẹ, mẹ, con không thể đi học nữa đâu…”. Kết quả, mẹ vẫn
tống tôi lên trường. Tiền sinh hoạt phí mỗi tháng của tôi chỉ 60 đến 80
tệ (tương đương 120-160.000 VND), thật thảm hại nếu so với những người
bạn học khác mỗi tháng có 200-240 tệ. Nhưng chỉ mình tôi biết, món tiền
nhỏ này mẹ tôi cũng phải tằn tiện lắm, từ ngày đầu tháng đã dành từng
hào từng hào, bán từng quả trứng gà, rau xanh lấy từng đồng từng đồng,
có lúc dành dụm không đủ đã phải giật tạm vài đôi chục. Mà cha tôi, em
trai tôi, dường như chẳng bao giờ có thức ăn, nếu nhà ăn rau cũng chẳng
dám xào mỡ, chỉ chan tí nước dưa muối ăn qua bữa. Mẹ không muốn tôi
đói, mỗi tháng mẹ chăm chỉ đi bộ hơn mười cây số mua mì tôm với giá bán
buôn. Rồi mỗi cuối tháng, mẹ vất vả cõng một túi nặng lên Thiên Tân
thăm tôi. Trong túi ấy ngoài những gói mì tôm ra, còn có nhiều xếp giấy
loại mẹ phải đi bộ ra một xưởng in ngoài thị trấn cách nhà 6km để xin
cho tôi (đó là giấy để tôi làm nháp toán), cả một chai tương cay rất
to, cải bẹ muối thái sợi, và cả một cái tông đơ để cắt tóc. (Cắt tóc
nam rẻ nhất Thiên Tân cũng phải 5 tệ, mẹ muốn tôi dành tiền cắt tóc để
mua thêm lấy vài cái bánh bao mà ăn). Tôi là học sinh cấp 3 duy nhất
của Thiên Tân đến cả rau ở bếp ăn nhà trường cũng không mua nổi, chỉ có
thể mua vài cái bánh bao, mang về ký túc ăn cùng mì sợi khô hoặc chấm
với tương ớt, kẹp dưa muối để ăn qua bữa. Tôi cũng là học sinh duy nhất
không có giấy kiểm tra, chỉ có thể tận dụng giấy một mặt của xưởng in
để viết bài. Tôi là đứa học sinh duy nhất chưa bao giờ dùng xà phòng,
khi giặt quần áo tôi thường đi nhà bếp xin ít bột kiềm nấu ăn (alkali -
chất kiềm, dùng để hấp bánh bao, làm bánh nướng, làm nước sôđa) là
xong. Nhưng tôi chưa bao giờ tự ti, tôi cảm thấy mẹ tôi khổ cực cả đời,
như người anh hùng chống lại đói khổ, làm con của người mẹ như thế tôi
rất tự hào. Hồi mới lên Thiên Tân, tiết học tiếng Anh đầu tiên khiến
tôi ù cạc. Khi mẹ lên, tôi kể cho mẹ nghe tôi sợ tiếng Anh thế nào, ai
ngờ mẹ chỉ cười bảo: “Mẹ chỉ biết con là đứa trẻ con khổ cực nhất, mẹ
không thích con kêu khó, vì chịu khổ được thì chả còn gì khó nữa.”

Tôi
hơi bị nói lắp, có người bảo, học tiếng Anh đầu tiên cần làm chủ được
cái lưỡi của mình, bởi vậy tôi thường kiếm một hòn sỏi ngậm vào miệng
mình, rồi gắng đọc tiếng Anh. Hòn sỏi cọ xát vào lưỡi tôi, có lúc máu
chảy ra bên mép, nhưng tôi cố gắng để kiên trì. Nửa năm trôi qua, hòn
sỏi nhỏ đã bị mài tròn đi, lưỡi tôi cũng đã nhẵn, tiếng Anh đã thành
người giỏi thứ 3 của lớp. Tôi vô cùng cảm ơn mẹ, lời mẹ khích lệ tôi
vượt qua khó khăn lớn trong học tập. Năm 1996, lần đầu tiên tôi được
tham gia cuộc thi Olympic tri thức toàn quốc khu vực Thiên Tân, đoạt
giải Nhất môn Vật lý và giải Nhì môn Toán học, tôi được đại diện Thiên
Tân đi Hàng Châu tham gia Cuộc thi Olympic toàn Trung quốc môn Vật lý.
“Đoạt lấy chiếc Cup giải Nhất toàn Trung quốc tặng mẹ, rồi lên đường dự
Olympic Vật lý Thế giới!” Tôi không ngăn được nỗi khao khát trong lòng,
tôi viết thư báo cho mẹ tin vui và mơ ước của tôi. Kết quả, tôi chỉ
được giải Nhì, tôi nằm vật ra giường, không ăn không uống. Dù tôi là
người đạt thành tích cao nhất trong đoàn Thiên Tân đi thi, nhưng nếu
tính cả những khốn khổ của mẹ tôi vào, thì thành tích này không xứng
đáng! Tôi về trường, các thầy ngồi phân tích nguyên nhân thất bại cho
tôi thấy: Tôi những muốn phát triển toàn diện cả Toán Lý Hoá, những mục
tiêu của tôi quá nhiều nên sức lực tinh thần tôi phải phân tán rộng.

Nếu
giờ tôi chỉ chọn một mục tiêu trước mắt là kỳ thi Toán, nhất định tôi
thắng. Tháng 1 năm 1997, tôi cuối cùng đã giành chiến thắng tại kỳ thi
Olympic Toán toàn Trung Quốc với điểm số tuyệt đối, lọt vào đội tuyển
Quốc gia, cả mười kỳ thi kiểm tra ở đội tuyển tôi đều là người đứng
đầu. Với thành tích đó, tôi được sang Argentina tham gia kỳ thi Olympic
Toán quốc tế. Nộp xong phí báo danh, tôi gói những sách vở cần chuẩn bị
và tương đậu cay của mẹ lại, chuẩn bị lên đường. Giáo viên chủ nhiệm và
thầy giáo dạy Toán thấy tôi vẫn mặc bộ quần áo thải của người khác cho,
những thứ áo quần màu sắc chả đâu vào đâu, kích cỡ khác nhau, bèn mở tủ
áo của tôi ra, chỉ vào những áo trấn thủ vá, những áo bông tay đã phải
nối hai lần, vạt đã phải chắp ba phân, hỏi tôi:

“Kim Bằng, đây là tất cả quần áo của em ư?”

Tôi
chả biết nói sao, vội đáp: “Thầy ơi, em không sợ người khác chê cười!
Mẹ em thường bảo, Phúc Hữu Thi Thư Khí Tự Hoa - trong lòng có sách vở
tất mặt mũi sáng sủa, em mặc những thứ đồ này đi Mỹ gặp tổng thống
Clintơn em cũng chẳng thấy ngượng.” Ngày 27/7, Olympic Toán học Thế
giới lần thứ 38 chính thức khai mạc. Chúng tôi thi liên tục suốt năm
tiếng rưỡi, từ 8 giờ 30 phút sáng tới 2h chiều. Ngày hôm sau công bố
kết quả, đầu tiên công bố Huy chương Đồng, tôi không muốn nghe thấy tên
mình; Sau đó công bố Huy chương Bạc, cuối cùng, công bố Huy chương
Vàng, người đầu tiên, người thứ hai, người thứ ba là tôi. Tôi khóc lên
vì sung sướng, trong lòng tự nói: “Mẹ ơi, con mẹ thành công rồi!”

Tin
tôi và một người bạn nữa đoạt Huy chương Vàng kỳ thi Olympic Toán học
ngay chiều hôm đó đã được Đài phát thanh Nhân dân Trung ương TQ và Đài
truyền hình Trung ương TQ đưa. Ngày 1/8, chúng tôi vinh quang trở về,
lễ đón long trọng được Hiệp hội khoa học Trung Quốc và Hội Toán học TQ
tổ chức. Khi đó, tôi muốn về nhà, tôi muốn sớm gặp mẹ, tôi muốn chính
tay tôi đeo tấm huy chương vàng chói lọi lên cổ mẹ… Hơn mười giờ đêm
tối hôm đó, tôi cuối cùng đã đội trời đêm về đến nhà. Người mở cửa là
ba tôi, nhưng người một tay ôm chặt lấy tôi vào ngực trước lại chính là
mẹ tôi.

Dưới trời sao vằng vặc, mẹ tôi ôm tôi rất chặt…

Tôi
lấy tấm huy chương vàng đeo lên cổ mẹ, khóc một cách nhẹ nhõm và sung
sướng. Ngày 12/8, trường Trung học số Một của Thiên Tân chật ních
người, mẹ được ngồi lên bàn Chủ tịch danh dự cùng với các quan chức Cục
giáo dục Thiên Tân và các giáo sư toán học hàng đầu. Hôm đó, tôi đã
phát biểu thế này: “Tôi muốn dùng cả sự sống của tôi để cảm tạ một
người, là người mẹ đã sinh và nuôi nấng tôi. Mẹ tôi là một người phụ nữ
nông dân bình thường, nhưng những đạo lý mẹ dạy tôi nên người đã khích
lệ tôi cả đời. Năm tôi học lớp 10, tôi muốn mua cuốn sách “Đại từ điển
Anh-Trung” để học tiếng Anh, mẹ tôi không có tiền, nhưng mẹ vẫn nghĩ
cách giúp tôi. Sau bữa cơm sáng, mẹ tôi mượn một chiếc xe cải tiến,
chất một xe rau cải trắng, hai mẹ con tôi đẩy ra chợ huyện cách hơn bốn
mươi km bán rau. Đến được chợ đã gần trưa, buổi sáng đó tôi và mẹ chỉ
ăn hai bát cháo ngô nấu với khoai lang đỏ, lúc đó bụng đói cồn cào, chỉ
mong có ai tới mua cho cả xe rau ngay. Nhưng mẹ vẫn nhẫn nại mặc cả
từng bó, cuối cùng bán với giá 1 hào một cân. Hai trăm cân rau đáng lẽ
21 tệ, nhưng người mua chỉ trả 20 tệ. Có tiền rồi tôi muốn ăn cơm,
nhưng mẹ bảo nên đi mua sách trước, đó là việc chính của ngày hôm nay.
Chúng tôi đến hiệu sách hỏi, giá sách là 8 tệ 2 hào 5 xu, mua sách rồi
còn lại 1 tệ 7 hào 5 xu. Nhưng mẹ chỉ cho tôi 7 hào rưỡi đi mua hai cái
bánh bột nướng, một tệ kia còn phải cất đi để dành cho tôi làm học phí.
Tuy ăn hết hai cái bánh nướng, nhưng đi bộ tiếp 40km về nhà, tôi vẫn
đói tới mức hoa mắt chóng mặt, lúc này tôi mới nhớ ra tôi đã quên không
phần cho mẹ ăn một miếng bánh nướng nào, mẹ tôi chịu đói cả ngày, vì
tôi mà kéo xe suốt 80km đường xa. Tôi hối hận tới mức chỉ muốn tát cho
mình một cái, nhưng mẹ tôi chỉ bảo: “Mẹ ít văn hoá, nhưng mẹ nhớ khi
nhỏ được thầy giáo dạy là, Golgi có nói một câu: Nghèo đói là trường
đại học tốt nhất. Nếu con có thể tốt nghiệp trường đại học này, thì
những trường đại học như Thiên Tân, Bắc Kinh con chắc chắn đều đỗ.”

Khi
mẹ nói thế mẹ không nhìn tôi, mẹ nhìn ra con đường đất xa xôi, cứ như
thể con đường đất đó có thể thông tới tận Thiên Tân, đi thẳng tới Bắc
Kinh. Tôi nghe mẹ bảo thế, tôi không thấy đói nữa, chân tôi không mỏi
nữa…Nếu nghèo đói là trường đại học tốt nhất, thì tôi muốn nói rằng,
người mẹ nông dân của tôi chính là người thầy giáo giỏi nhất của đời
tôi.”

Dưới khán đài, không biết có bao nhiêu đôi mắt đã ướt đẫm,
tôi quay về phía người mẹ tóc hoa râm của tôi, cúi người xuống kính cẩn…

Sưu tầm


[b][/b]